M

 

Metaalkwart 

Een metaalkwart of secundaire slagtoon is een fysiologische toon die hoorbaar is bij zware klokken. Ze ligt drie tonen of een kwart hoger dan de “gewone” of primaire slagtoon. Bij sommige klokken van bijvoorbeeld 6.000 kg en meer klinkt de metaalkwart zo sterk door dat het een storende werking heeft. De luisteraar kan dan nog moeilijk de exacte toonhoogte van de klok herkennen.  

 

Middentoonstemming 

De middentoonstemming kan je eenvoudig omschrijven als een aanpassing “voor praktisch muzikaal gebruik” van de zogenaamde reine stemming. In de reine stemming worden alle toonsafstanden gedefinieerd als eenvoudige breuken. Zo verhoudt de trillingsfrequentie van c ten opzichte van g zich bv. als twee tot drie.  

De eerste gieters die beiaardklokken bewust stemden met hun boventonen, de gebroeders Hemony, deden dat in de middentoonstemming. In dit toonsysteem zijn de kruisen echter niet exact gelijk aan de mollen, zodat de klokkengieter bv. een keuze moest maken tussen fis en ges. Het concrete gevolg is dat toonaarden met hierin de tonen des, dis, ges, as en ais “vals” klinken.  

Toen in de 20ste eeuw de stemkunst van klokken opnieuw werd ontdekt, werden de beiaarden gestemd in de zogenaamde evenredig zwevende stemming, die het octaaf in twaalf gelijke delen verdeelt. Deze stemming, die reeds in de 18de eeuw bekend was (denk maar aan Bachs Wohltemperierte Clavier), is momenteel gemeengoed in de muziekpraktijk in het algemeen.  

Momenteel wordt er bij de restauratie van 17de- en 18de-eeuwse beiaarden naar gestreefd om de middentoonstemming te behouden en eventueel herin te voeren indien ze bij een vorige restauratie is weggestemd. Dit heeft als voordeel dat de historische beiaarden hun oorspronkelijk klankkarakter behouden of terugwinnen. Een nadeel is natuurlijk dat op middentoonbeiaarden bepaalde romantische en hedendaagse werken niet tot hun recht komen. In de Onze-Lieve-Vrouwetoren van Amersfoort heeft men een uitweg uit dit dilemma gezocht door de historische Hemonybeiaard te restaureren en in dezelfde toren een nieuwe beiaard in evenredig zwevende stemming te installeren.                        

 

Mobiele beiaard 

Een mobiele (of rijdende, of reizende) beiaard hangt niet vast aan één locatie, maar kan door een vrachtwagen of een trekker van de ene naar de andere plaats worden vervoerd. Dankzij de mobiele beiaard kunnen ook op plaatsen waar zich geen torenbeiaard bevindt beiaardconcerten worden gegeven. Bovendien is het vrij eenvoudig om een mobiele beiaard in te schakelen in samenspel met andere instrumenten of zelfs met een andere beiaard. Een interessant kenmerk is ook het feit dat het publiek de beiaardier kan zien spelen.  

Beperkingen zijn de ongunstige locatie - namelijk meestal te dicht bij het publiek – en het ontbreken van een toren die als klankkamer dienst kan doen. Ook het feit dat een mobiele beiaard meestal uit lichte klokken bestaat, beperkt de muzikale betekenis ervan. Een mobiele beiaard heeft meestal en basklok van 300 à 400 kg en ene totaal klokgewicht van ca. 2.000 kg.  

De enige mobiele vieroctaafsbeiaard in ons land wordt beheerd door een VZW in Bergen en draagt de naam Carillon itinerant Reine Fabiola. Hiernaast bestaan enkele mobiele beiaarden van beperkter omvang, zoals de Hanswijkbeiaard, die jaarlijks wordt gebruikt om de engelenkoren te begeleiden in de Hanswijkprocessie te Mechelen.  

Ook in Nederland, Frankrijk, Noorwegen en de Verenigde Staten bestaan een of meerdere mobiele beiaarden.