J

 

Jaquemart 

Een jaquemart of uurklopper is een beeld of een pop die ene klok aanslaat, meestal om het uur aan te geven. Reeds in de oudheid bestonden allerlei automaten, waarvan er ook werden gebruikt bij de tijdsaanduiding.  

De oudste mechanische torenuurwerken, die aan het eind van de 13de eeuw verschenen, waren nog niet in staat om zelfstandig het uur te communiceren aan de gemeenschap. Een torenwachter observeerde het uurwerk en sloeg elk uur een aantal malen de uurklok met een hamer. Later werd het torenuurwerk rechtstreeks verbonden met de uurklok, zodat de interventie van de torenwachter kon uitgeschakeld worden. Hij werd vervangen door een robot in de vorm van een houten beeld. Wellicht hadden vrijwel alle Brabantse en Vlaamse steden in de late Middeleeuwen een jaquemart. Soms kregen ze typische namen zoals Meester Jan (Leuven), Jean de Nivelles, Jantje van Sluis, Manten en Kalle (Kortrijk), de Zot en Zottin (Diksmuide) enz.  De oorsprong van de term jaquemart is onbekend. Volgens sommigen is de naam een verbastering van het Vlaamse “Jaken van de Markt”.

Op Jean de Nivelles na zijn in België alle historische jaquemarts verdwenen. Enkelen zijn intussen vervangen door “opvolgers”,  zoals te Kortrijk (1962) en te Leuven (1998). Een nieuwe jaquemart die geen reconstructie is van een historisch beeld is de Burger van Brussel, de uurklopper van het klokkenspel op de Kunstberg.  

Tegenwoordig vindt men nog veel openbare uurwerken met klokkenslagende poppen en beelden in een aantal Centraal-Europese steden.  
Manten en Kalle, 
de jaquemarts van Kortrijk